Суд одамни инстанциялар бўйлаб юбормаслиги керак
Янги стратегиянинг асосий ғояларидан бири — фуқаро учун судга мурожаат қилишни осонлаштириш. Агар ариза нотўғри судга берилган бўлса, уни ариза берувчига қайтаришмаслиги керак. Суднинг ўзи мурожаатни кўриб чиқилиши лозим бўлган жойга йўналтиради.
Ҳужжатларда кичик камчиликлар аниқланса, суд уларни тузатишга ҳам ёрдам бериши керак, одамни расмий талаблар билан ёлғиз қолдириб қўймаслиги лозим.
Фуқаролар учун бу жуда оддий ўзгаришни англатади: судни танлашда ёки ҳужжатларни расмийлаштиришдаги хатолик автоматик равишда инстанциялар бўйлаб янги айланишга айланмаслиги керак.
Алоҳида эътибор фуқаролик ишлари бўйича судларга қаратилган. Айнан улар кўпинча одамларнинг куңдалик ҳаёти билан боғлиқ масалаларни кўриб чиқади. Шунинг учун 2030 йилгача бундай судларни заруратга қараб деярли барча туман ва шаҳарларда босқичма-босқич ташкил этиш режалаштирилган.
Барча судларда «ягона дарча» тамойили пайдо бўлади: у орқали маълумот олиш, мурожаатлар юбориш ва рақамли хизматлардан фойдаланиш мумкин бўлади.
Қуйи инстанция судларининг қарорлари бошқача кўриб чиқилади
2027 йил 1 июлдан бошлаб бешта минтақалараро суд ташкил этилиши режалаштирилган. Уларга ревизион инстанция ваколатлари берилади.
Шу билан бирга, вилоят судлари апелляция ва кассация инстанцияларини сақлаб қолади.
Бундай қайта қуришнинг вазифаси — суд амалда ўз қарорини қайта кўриб чиқишда иштирок этадиган ҳолатни истисно қилиш. Бундан ташқари, ислоҳот фуқароларнинг ишларни қайта кўриш учун Тошкентдаги суд инстанцияларига мурожаат қилиш заруратини камайтириши керак.
Тергов судьяси эркинликни ҳимоя қилиш учун кўпроқ воситаларга эга бўлади
Стратегиянинг алоҳида блоки жиноий процессга тегишли.
Тергов ва суриштирув босқичида «асосли шубҳа» — Prima Facie стандартини жорий этиш режалаштирилган. Санкция масаласини ҳал қилишда тергов судьяси ушлашнинг қонунийлигини, шубҳа ёки айблов учун етарли асослар борлигини текшириши ва қўшимча материалларни талаб қилиши мумкин бўлади.
Моҳиятан, гап иш судда моҳиятан кўриб чиқилишидан олдин одамнинг эркинлигини чеклаш асосларини янада мазмунли текшириш ҳақида кетмоқда.
Бизнес учун инстанциялар бўйлаб камроқ юриш ваъда қилинади
Иқтисодий низолар учун «иқтисодий ишларни фаол бошқариш» стандартини жорий этиш режалаштирилган.
Ғоя шундаки, тадбиркор бир неча марта турли инстанцияларга мурожаат қилиб, бир хил ҳужжатларни қайтадан топширишига тўғри келмаслиги керак. Суд жараёни суднинг ўзи томонидан янада тартибли бўлиши лозим.
Ҳозирча стратегия ушбу ислоҳотнинг йўналишини белгилайди, унинг ишлаш тартиби эса амалга ошириш жараёнида белгиланиши керак.
Суд амалиёти янада очиқ бўлади
Қонунчиликни бир хилда қўллаш учун очиқ «Прецедентлар реестри»ни яратиш режалаштирилган. Унга Олий суд Президиумининг қарорлари киритилади.
Юристлар учун бу суд амалиётига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган қарорларга янада тушунарлироқ киришни англатади. Фуқаролар учун — судлар ўхшаш ишларга қандай муносабатда бўлишини потенсиал равишда олдиндан башорат қилиш имконини беради.
Стратегия шунингдек, ноқонуний деб топилган маъмурий ҳужжатларнинг очиқ реестрини назарда тутади.
«Рақамли суд» оддий амалиётга айланиши керак
Рақамлаштириш ислоҳотнинг асосий йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда.
my.sud.uz портали ва унинг мобил иловасини такомиллаштириш, электрон мурожаатларни кенгайтириш режалаштирилган. 2030 йилгача онлайн тарзда юбориладиган мурожаатлар улушини камида 50%га етказишни хоҳлайдилар.
Яна бир мақсад — барча суд мажлисларининг аудиоёзувини таъминлаш.
Олий суд ахборот тизимларидан фойдаланувчилар сонини камида беш баравар ошириш режалаштирилган.
Одам учун бу, аввало, маълумот олиш ёки ҳужжатларни топшириш учун шахсан судга бориш заруратининг камайишини англатади. Аммо рақамлаштиришнинг ҳақиқий самараси фақат хизматларнинг мавжудлигига эмас, балки улардан фойдаланишнинг қанчалик қулайлигига ҳам боғлиқ бўлади.
Судьяларни суддан ташқари ишлардан озод қилишмоқчи
2028 йилдан суд маъмурий бошқаруви институтини жорий этиш режалаштирилган.
Унинг вазифаси — ҳозирда судьяларни асосий иш — ишларни кўриб чиқиш ва қарорлар қабул қилишдан чалғитиши мумкин бўлган ташкилий функцияларни ўз зиммасига олиш.
Параллел равишда суд тизими ходимларининг касбий тайёргарлигини, шу жумладан хорижда ўқитиш орқали ривожлантириш режалаштирилган.
Кўпроқ медиация ва яраштириш
Стратегия медиация ва бошқа яраштириш тартибларини қўллашни кенгайтиришни назарда тутади.
Низо томонлари учун бу, агар ишнинг характери келишишга имкон берса, низони тўлиқ суд муҳокамасисиз ҳал қилиш имкониятини англатиши мумкин.
Шунингдек, ишлари суд ҳайъати иштирокида кўриладиган жиноятлар тоифалари сонини кўпайтириш режалаштирилган. 2030 йилгача бундай тоифалар камида учта бўлиши керак.
Натижада нима ўзгаради
«Адолат — 2030» стратегияси 57 та вазифа, 2030 йилгача 33 та мақсад ва 2026–2028 йилларда амалга оширилиши керак бўлган 160 та тадбирни ўз ичига олади.
